Po blisko sześciu miesiącach intensywnych analiz, dyskusji i negocjacji w ramach Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego (KWRiST), wypracowano ostateczne zasady podziału rezerwy na uzupełnienie dochodów jednostek samorządu terytorialnego (JST) na 2026 rok. Dzięki determinacji i eksperckiej wiedzy przedstawicieli Związku Gmin Wiejskich Rzeczypospolitej Polskiej (ZGWRP), udało się zabezpieczyć kluczowe wsparcie dla gmin z obszarów wiejskich, w szczególności tych, które były narażone na straty w wyniku wejścia w życie nowych zasad naliczania dochodów.
W pracach wypracowujących docelowy model podziału środków kluczową rolę odegrał Wiceprzewodniczący Zarządu ZGWRP, Jacek Brygman (członek Zespołu ds. Finansów KWRiST), oraz jego zastępca, Bernard Sabura, Specjalista ZGWRP ds. finansów JST. Przedstawiciele Związku, opierając się na szczegółowych analizach wewnętrznych, konsekwentnie zabiegali o wsparcie uboższych samorządów wiejskich.
Ich działania skupiały się przede wszystkim na zapewnieniu dofinansowania do infrastruktury drogowej oraz mechanizmie wyrównania ubytków dochodowych, będących skutkiem nowego algorytmu. Ostateczny model i kryteria tzw. funduszu solidarnościowego to bezpośredni efekt tych merytorycznych ustaleń ze stroną rządową oraz innymi korporacjami samorządowymi.
„Fundusz solidarnościowy” – wyrównanie dochodów dla potrzebujących
Na mocy zawartego porozumienia, kwota w wysokości 361 260 883 zł (w ramach części stanowiącej 80% rezerwy) zostanie przeznaczona na bezpośrednie uzupełnienie dochodów samorządów.
- W przypadku gmin wsparcie to obejmie jednostki, których dochody obliczone na 2026 rok są niższe niż 106,7% dochodów za rok 2025.
- Z tej puli skorzystają łącznie 233 gminy, do których trafi 122 168 570 zł.
- Środków tych nie otrzymają jednak jednostki, których dochody w przeliczeniu na mieszkańca w 2026 roku przekraczają średnią dla danej kategorii JST.
Dzięki przeforsowaniu kryterium zamożnościowego, realne straty zostały zrekompensowane uboższym jednostkom. W efekcie wsparcie trafi do 226 gmin z obszarami wiejskimi, wśród których znajdują się aż 54 gminy członkowskie ZGWRP, znajdujące się po nowych przeliczeniach w dość trudnej sytuacji finansowej.
Dodatkowe środki na infrastrukturę, politykę społeczną i oświatę
Poza gwarantowanym uzupełnieniem dochodów, pozostała część omawianej rezerwy zostanie podzielona na inne, kluczowe dla gmin wiejskich obszary:
- Infrastruktura drogowa (40%): Łącznie ponad 414,5 mln zł, z czego aż 339 569 069 zł zasili bezpośrednio drogi lokalne – gminne i powiatowe.
- Pomoc społeczna i piecza zastępcza (33%): Ponad 342 mln zł.
- Oświata (27%): Prawie 280 mln zł.
Jednocześnie przypominamy, że z podziału rezerwy w 2026 roku zostały wykluczone te jednostki, które nie rozliczyły się w wymaganym terminie lub nie wydały odpowiedniej kwoty ze środków przyznanych w 2021 roku na inwestycje wodno-kanalizacyjne.
Jako Związek Gmin Wiejskich RP po raz kolejny udowadniamy, że rzetelna praca analityczna i twarde negocjacje przynoszą wymierne, finansowe korzyści dla naszych małych ojczyzn i bezpośrednio chronią budżety naszych członków.
Poniżej dwa stanowiska dotyczące ww. kwestii, podpisane przez Hannę Majszczyk, Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Finansów i Mieczysława Kiecę, Prezydenta Wodzisławia Śląskiego, Współprzewodniczącego KWRiST.
- Stanowisko w sprawie podziału rezerwy na uzupełnienie dochodów jednostek samorządu terytorialnego w 2026 roku w części stanowiącej 80% jej wysokości (pdf 303 kB);
- Stanowisko w sprawie kryteriów podziału rezerwy na uzupełnienie dochodów jednostek samorządu terytorialnego w ramach części rezerwy stanowiącej 80% jej wysokości, w kwocie 361 260 883 zł (pdf 319 kB).