Jednym z efektów minionego XXI Kongresu Gmin Wiejskich jest stanowisko w sprawie niewystarczającego finansowania usuwania azbestu oraz konieczności integracji programu z „Czystym Powietrzem”. Do tego stanowiska ustosunkowały się Ministerstwo Klimatu i Środowiska (czytaj tutaj) oraz Ministerstwo Rozwoju i Technologii (odpowiedź dostępna tutaj).
Przekazane przez Ministerstwo Rozwoju i Technologii (MRiT) oraz Ministerstwo Klimatu i Środowiska (MKiŚ) odpowiedzi koncentrują się głównie na aspektach proceduralnych, edukacyjnych i formalnych, prezentując liczne systemy, bazy danych oraz programy informacyjne. Niestety, w żaden sposób nie rozwiązują one kluczowych problemów wskazywanych przez gminy w związku z usuwaniem azbestu. Termin oczyszczenia kraju z azbestu do 2032 r., określany w odpowiedzi MRiT jako „termin krajowy”, został narzucony odgórnie i nie wynikał z realnych możliwości operacyjnych ani finansowych samorządów. Jednocześnie państwo – autor określenia „termin krajowy” – nie zapewnia ani wystarczających środków, ani mechanizmów umożliwiających jego realizację w praktyce.
Ministerstwo Rozwoju i Technologii chwali się funkcjonalnością Bazy Azbestowej, szkoleniami dla urzędników oraz wsparciem edukacyjnym. Jednak finansowanie działań samorządów ogranicza się wyłącznie do inwentaryzacji i szkoleń, a realny demontaż wyrobów azbestowych pozostaje poza zakresem środków budżetowych.
Ministerstwo Klimatu i Środowiska wcześniej deklarowało formalne źródła finansowania poprzez Rządowy Fundusz Rozwoju Dróg i zmniejszenie wpłat ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) na inne cele, dzięki czemu kwoty pozostające w dyspozycji NFOŚiGW mogłyby zostać przekazane na inne cele, w tym przypadku na Program Oczyszczania Kraju z Azbestu. Jednak zapowiedź ta została anulowana. Oznacza to, że gminy nie mają zapewnionego żadnego wsparcia finansowego na usuwanie azbestowych pokryć dachowych i innych wyrobów w budynkach mieszkalnych.
Zarówno MRiT, jak i MKiŚ jednoznacznie odmawiają integracji programu usuwania azbestu z programem „Czyste Powietrze”, powołując się na różnicę celów i metodologii. W praktyce blokuje to realizację termomodernizacji i wymiany źródeł ciepła w tysiącach gospodarstw domowych.
W efekcie gminy pozostają wykonawcami bez realnego wpływu na harmonogram działań, bez środków i narzędzi niezbędnych do skutecznej realizacji ustawowych obowiązków, a program pozostaje w dużej mierze „papierowy”.
Związek Gmin Wiejskich RP wskazuje, że brak kompleksowego podejścia i stabilnego finansowania skutkuje tym, że cele programu oczyszczania Polski z azbestu do 2032 r. są w praktyce nierealne, a mieszkańcy pozostają bez wsparcia w realizacji proekologicznych działań. Można odnieść wrażenie, że państwo bardziej angażuje się w tworzenie rozbudowanych raportów i procedur niż w realne usuwanie azbestu – najwyraźniej papierowe działania, są dziś bardziej „ekologiczne” niż praktyczne i odpowiedzialne podejście do rozwiązania tak trudnego problemu.
Mariusz Marszał, Zastępca Dyrektora Biura ds. Legislacyjnych